หมู่โลหิตหายาก

 

 

หมู่โลหิตหายาก หรือหมู่โลหิตพิเศษ หรือหมู่โลหิตระบบอาร์ เอช ลบ (Rh-negative) เป็นหมู่โลหิตที่มีความซับซ้อนมาก โดย D แอนติเจนของหมู่โลหิตระบบ Rh มีความสำคัญมากในการถ่ายโลหิตรองมาจาก A และ B แอนติเจนของหมู่โลหิตระบบ ABO เนื่องจากแอนติเจน D สามารถกระตุ้นให้สร้างแอนติบอดี ได้ดีกว่าแอนติเจนอื่นๆ ของเม็ดโลหิตแดง นอกจากนี้หมู่โลหิตระบบ Rh ยังประกอบด้วยแอนติเจนที่มีความสามารถทางคลินิกอีก 4 ชนิด คือ แอนติเจน C , E , c , e และแอนติเจนอื่นที่เกี่ยวข้องที่ไม่ค่อยมีความสำคัญทางคลินิกอีก 46 ชนิด

ปกติบุคคลที่เป็นหมู่ Rh ลบ (Rh-negative ) ไม่มี D แอนติเจนบนเม็ดโลหิตแดงและในซีรั่มจะไม่มี anti-D จะพบว่ามากกว่า 80 % ของคนหมู่ Rh ลบ จะสร้าง anti-D ได้เมื่อได้รับโลหิต หมู่ Rh บวก ( Rh-positive) จากการถ่ายโลหิต หรือตั้งครรภ์ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องตรวจหมู่โลหิต Rh ทั้งในผู้ป่วยและผู้บริจาคโลหิต เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ป่วยที่เป็นหมู่โลหิต Rh ลบ จะได้รับโลหิต Rh ลบเท่านั้น เพื่อป้องกันการสร้าง anti-D

การแสดงออกของแอนติเจน D ( expression of antigen )D แอนติเจนบนผิวเม็ดโลหิตแดงเป็นตัวกำหนดว่าบุคคลนั้นจะมีหมู่โลหิต Rh บวก หรือ Rh ลบ โดยทดสอบด้วยน้ำยา anti-D เม็ดโลหิตแดงที่เป็น Rh บวก ส่วนใหญ่เมื่อทำปฎิกิริยากับน้ำยา anti-D จะเกิดปฎิกิริยาจับกลุ่มของเม็ดโลหิตแดงให้เห็นชัดเจนทันที ถ้าเม็ดโลหิตแดงที่ทำปฎิกิริยากับ anti-D แล้วไม่จับกลุ่มใหัผลลบ

 

ความจำเป็นในการรับโลหิต Rh

ในกรณีที่ผู้ป่วยมีหมู่โลหิตอาร์เอชลบ และต้องใช้โลหิต ในการ รักษา ควรอย่างยิ่งที่จะต้องใช้โลหิตหมู่อาร์เอชลบเหมือนกัน เพื่อป้องกัน มิให้กระตุ้น ผู้ป่วยให้สร้างแอนติบอร์ดีย์ต่อสารดี ซึ่งจะเป็น อันตราย แก่ ่ผู้รับโลหิตภายหลัง ดังนั้นในกรณีฉุกเฉิน เร่งด่วน ไม่อาจจัดหาโลหิต หมู่อาร์เอชลบได้ สามารถรับ โลหิตปกติได้เฉพาะครั้งแรกครั้งเดียวเท่านั้น ครั้งต่อไปรับไม่ได้ ถ้าผู้ป่วย สร้างภูมิต้านทาน ขึ้นมา จะไปทำลาย เม็ด โลหิตแดง ทำให้ผู้ป่วยเกิดอาการช็อค ถึงแก่ชีวิตได้ เพราะฉะนั้น เพื่อ ความปลอดภัยคนที่มีหมู่โลหิตพิเศษอาร์เอชลบ ด้วยกันเท่านั้น แต่คนที่มี ีหมู่โลหิต อาร์เอชบวก (Rh-positive) สามารถรับโลหิต อาร์เอชลบ ได้โดยไม่มีปัญหาอะไร

ความสำคัญของหมู่ Rh ลบในหญิง

คู่สมรสก่อนแต่งงานหรือหญิงก่อนมีครรภ์ต้องตรวจโลหิตเพื่อตรวจว่าเป็นอาร์เอชบวกหรือาร์เอชลบก่อน เพื่อความปลอดภัยและป้องกันปัญหาที่เกิดตามมา เช่นแม่เป็นหมู่โลหิตอาร์เอชลบ พ่อมีหมู่โลหิตอาร์เอชบวก ปัญหา จะเกิดขึ้นกับลูกคนแรกยังไม่มีปัญหาอะไร เพราะตัวแม่ยังไม่ได้สร้างภูมิต้านทานขึ้นมา ลูกคนแรกที่เกิดมาจะปกติดี แต่ถ้าท้องลูกคนที่สองหรือคนที่สาม ปัญหาจะเกิดขึ้นเพราะตอนคลอดลูกคนแรก โลหิตอาร์เอชบวกของลูกบางส่วน จะผ่านเข้าไปในตัวแม่ ทำให้ตัวแม่สร้างภูมิต้านทานขึ้นมา ลูกคนแรกที่เกิดมาจะปกติดีแต่ถ้าท้องคนที่สอง หรือลูกคนที่สามภูมิต้านทานหรือแอนติบอดีย ์จะทำลายเม็ดโลหิตแดง ของลูกเป็นผลให้ลูกคนที่สองหรือคนที่สามเกิดมีเม็ดโลหิตแดงแตกถ้าแอนติบอดีย์ ปริมาณสูงมากเด็กอาจมีอาการรุนแรงถึงเสียชีวิตได้ ถ้าอาการน้อยจะเกิดการผิดปกติตัวลูกซีดเหลือง ิตับและม้ามโต หัวใจทำงานไม่ปกติ และถ้าตัวเหลืองมากๆ จะมีอาการระบบประสาท และสมองเสื่อม วิธีป้องกันที่ดีที่สุดและทำได้ คือ ตรวจโลหิตก่อนแต่งงานหรือก่อนมีครรภ์และถ้าแม่เป็นหมู่โลหิต อาร์เอชลบ ลูกที่คลอดคนแรกมีหมู่โลหิตอาร์เอชบวก ต้องรีบฉีดยาป้องกันให้แม่ภายใน 24 ชั่วโมงหลังคลอด

การถ่ายทอดทางพันธุกรรม

โรคที่เกี่ยวข้องกับหมู่โลหิตอาร์เอช

โรคเม็ดเลือดแดงแตกในทารกและเด็กแรกเกิด (Hemolytic Disease of the fetus & newborn ; Erythroblastosis Fetalis) เป็นอาการของลูกที่เกิดจากพ่อมีเลือด Rh+ และแม่มีเลือด Rh- เลือดของลูกคนแรกอาจกระตุ้นให้แม่สร้างแอนติบอดี Rh ขึ้นเตอนตั้งท้องครั้งต่อมา และลูกในท้องมีเลือด Rh+ ทำให้เกิดปฏิกิริยาระหว่างแอนติบอดีในเลือดแม่กับแอนติเจน Rh ในเลือดลูก เป็นผลทำให้ลูกเกิดมามีอาการตัวเหลือง หรือถึงขั้นเสียชีวิตได้


บรรณานุกรม
http://medinfo2.psu.ac.th/pathology/Education/BloodBank/Rh.htm
http://www.ladyspeak.com
วารสารศูนย์การศึกษาแพทยศาสตร์คลินิค โรงพยาบาลพระปกเกล้า ปีที่ 28 ฉบับที่ 4 (ต.ค. – ธ.ค. 2554)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *